روزى نامه به نزديك عبد الملك همى فرستاد بر بريد ، و هر كجا پسر اشعث فرود آمدى همى نمود . و او از بصره برداشت با سپاهى گران و پيش پسر اشعث بازآمد و به شوشتر فرود آمد ، و مطهر [ بن حرّ ] العكى و عبد الله بن رميثة الطائي بر مقدّمه كرد . و سپاه عبد الرّحمن فراز رسيد و رود بگذاشتند و به مطهر و طايى رسيدند و با ايشان حرب اندر گرفتند و خلقى را بكشتند . و ديگران پيش حجّاج رفتند به هزيمت . و اين به روز گوسپندكشان بود به سال هشتاد و يك . حجّاج بر منبر خطبه همى كرد . ابو كعب بن عبيد بر منبر شد و او را از هزيمت سپاه خبر داد . حجّاج مردمان را بفرمود كه به بصره بازشويد كه آنجا سپاه برتابد ، و از منبر فرود آمد و برفت . و سپاه از پس او برداشت . و هر كه باز پس ماند پسر اشعث در او مىرسيد و همىكشت . حجّاج برفت و به زاويه اى فرود آمد و بصره را دست بازداشت . و آن نامه كه از مهلَّب آمده بود بخواست و ديگر باره برخواند و گفت نيك داند مهلَّب تدبير حرب ، و او مشورت نيك كرد و ما خيانت پنداشتيم و نپذيرفتيم . و عبد الرّحمن روى بنهاد و به بصره اندر آمد به آخر ذى الحجّه و بفرمود تا گرداگرد شهر كنده كردند به ماه محرم به سال هشتاد و دوم . هر دو گروه حرب را بياراستند و صفها بركشيدند و ميمنه و ميسره راست كردند و حرب كردند هر چه سختتر . و از لشكر حجّاج عامهء قريش و بنى ثقيف هزيمت شدند . و لشكر عبد الرّحمن [ از ميسره ] برگرديدند و پاى بيفشاردند . و سفيان بن الابرد الكلبى حمله برد و خويشتن را بر ميمنهء عبد الرّحمن افگند و ايشان را هزيمت كرد . و خلقى كشته آمدند از گروه پسر اشعث ، از ايشان : عبد الرّحمن بن عوسجه بود ، و عقبة بن عبد الغافر الازدى ، و عبد الله بن رزام الحارثى ، و ابن المنذر بن جارود ، و عبد الله بن عامر بن مسمع ، و سر پسر مسمع پيش حجّاج آوردند . و پسر اشعث با گروهى از مردمان هر گونه روى به كوفه نهادند . و مردمان بصره بر [ 296 b ] عبد الرّحمن بن عباس بن ربيعة بن الحارث بن المطَّلب گرد آمدند و او را بيعت كردند . و او با حجّاج پنج شبانروز حرب كرد سختترين حربى . پس با گروه مردمان بصره ببود و هيچ حركت نكرد و آنجا بنشست و صبر همى كرد .